Al mijmerend bij een zomers kampvuurtje herinnerde ik me de films met Winnetou, en hoe zijn verhaal mijn jongenshart in vuur en vlam zette. Terugkijkend vroeg ik me af, wat ik er van heb meegenomen bij het vinden van mijn pad in het leven. Deze wijze lessen zijn misschien ook behulpzaam voor jou, in deze wereld met zijn wirwar aan paden.

Je levenspad is niet op een kaart te vinden.
Je levenspad vind je in jezelf.

Ik was een jaar of negen toen ik voor het eerst kennismaakte met Winnetou. Niet in levenden lijve natuurlijk, maar via het flikkerende beeld van de zwart-wit televisie en de boeken van Karl May. Old Shatterhand was er ook, maar hij was de vriend. Winnetou was mijn held.

In een achtervolging kon hij aan de stand van een blaadje, een kuiltje in het zand of een gebroken twijg zien wie er langs was gekomen, hoeveel het er waren, en hoe lang geleden. Waar anderen slechts leeg landschap zagen, las hij een verhaal. Zijn gezellen – meestal ongeduldige gringo’s – volgden blind het spoor, recht de vallei in, waar vaak een hinderlaag wachtte.

Eigen pad, eigen verantwoordelijkheid

Niet Winnetou. Hij koos zelden het voor de hand liggende pad. Hij trok in een boog om het gevaar heen, vertrouwend op zijn kennis van het terrein, zijn behendigheid en zijn intuïtie. Zijn route was meestal sneller, en belangrijker: veiliger. Zo kreeg hij de vijand vaak eerder in beeld dan de rest, kon hij hen in stilte observeren, en ingrijpen als zijn vrienden in de val dreigden te lopen. Daar, op die bank voor de televisie, leerde ik een belangrijke les: je hóeft de grote groep niet te volgen. Je mag je eigen weg kiezen, ook al lijkt die langer of eenzamer. Dat vraagt moed – en ja, het brengt risico’s met zich mee.

Overgeven is geen opgeven

Want ook Winnetou liep soms in een val. Dan was er niemand om hem te waarschuwen. Ik herinner me de waardige wijze waarop hij zich dan overgaf. Met erkenning dat hij verloren had. Hij droeg zijn verlies met trots, omdat hij wist dat verliezen niet hetzelfde is als opgeven. In gevangenschap koos hij naar buiten toe een houding van berusting, maar van binnen bleef hij geloven in de mogelijkheden om vrij te komen. Zijn tegenstanders onderschatten hem vaak zodra ze dachten dat hij verslagen was. En juist dan, wanneer ze achteloos werden, sloeg hij toe. Snel, stil, beslissend.

Timing en verbeelding

Hij wist wanneer hij zijn kracht moest tonen en wanneer hij in stilte moest wachten. Tegenwoordig zou je zeggen: pick your battles. In de natuur heet het de reigerstand: onbeweeglijk wachten tot de prooi binnen bereik is, en dan trefzeker toeslaan. Een actie die hij in stilte, in zijn verbeelding al een aantal keren voor zich had gezien en uitgevoerd.

Respecteer de ander

Misschien was zijn grootste kracht niet zijn scherpzinnigheid of snelheid, maar zijn bescheidenheid. Ook als zijn weg de enige juiste bleek, wees hij anderen niet terecht. Hij vernederde niemand, zelfs niet als hun eigenwijsheid hen in gevaar had gebracht. Maar ook zijn tegenstanders trad hij met respect tegemoet, zeker als ze verslagen waren. Hij wist dat minachting de ziel van de ander beschadigt en hem of haar ontmenselijkt.

Blijf trouw aan je waarden

Winnetou gebruikte zijn kwaliteiten altijd voor het goede, zelfs toen zijn wereld uiteenviel. Hij zag hoe zijn volk werd verdreven, hoe hun land werd geroofd, hun cultuur bespot, hun bestaan ontkend. Toch bleef hij strijden zonder zijn waardigheid te verliezen. Want hij wist: wie zijn ziel verliest in de strijd, heeft alles verloren, ook al wint hij.

Winnetou volgde zijn pad tot het einde. Niet omdat hij er zeker van was dat hij zou winnen, maar omdat hij wist dat een pad pas echt van jou is als je het bewandelt met je hoofd en je hart. Het gaat niet om winnen of verliezen. Het gaat erom dat je het beste van jezelf hebt gegeven, je waardigheid hebt behouden, en in vrede kunt zeggen: dit was mijn weg.

“Als je je pad stap voor stap voor je ziet uitgestippeld, weet je dat het niet jouw pad is. Je eigen pad maak je met elke stap die je zet. Daarom is het jouw pad.”

Joseph Campbell

Want uiteindelijk is de wereld een wirwar van paden. De meeste worden platgetreden door haastige voeten, zoekend naar het kortste en meest efficiënte traject. Maar er zijn ook paden die nauwelijks zichtbaar zijn, smal, stil en vol onverwachte wendingen. Wie ze kiest, loopt soms alleen, maar ziet landschappen die anderen nooit zullen kennen. Er zullen momenten zijn dat je struikelt, gevangen zit in een val, of dat de horizon verduistert. Toch bepaalt niet de uitkomst je waarde, maar de trouw waarmee je je weg vervolgt. Wijsheid is niet het vermijden van elke hinderlaag, maar het hervinden van je richting wanneer de stilte terugkeert.

Misschien ligt daar de ware overwinning. Dat als je terugkijkt – terwijl de schemer valt en het kampvuur nog eenmaal oplaait – tegen jezelf kunt zeggen, dat je geen stap hebt gezet die je zelf verloochende. Dat je hebt geluisterd naar het zachte kompas in jezelf, ook wanneer de roep van de massa luid en verleidelijk was.

Voel je je alleen op je zoektocht en kun je daar wel betekenisvol gezelschap bij gebruiken, neem dan gerust contact met me op voor een vrijblijvende kennismaking via  https://psynthos.com