Omgaan met het onbekende

Onder het motto: ‘ik weet niet waar ik aan begin en hoe het eindigt, maar daar laat ik me niet door weerhouden’ heb ik afgelopen winter en voorjaar het magistrale boek ‘Time en Myth’ van de Amerikaanse auteur John S. Dunne in het Nederlands vertaald. Trots en met voldoening kan ik melden dat het af is. Onder redactie van Ivan Šulenta, mijn partner bij het zoeken naar de juiste woorden, is het een prachtige vertaling geworden. Deze Nederlandse vertaling is onderaan dit artikel als e-boek (gratis) te downloaden bij het Instituut voor Psychosynthese.

Wat is de mens, los van de dingen des levens, los van liefde, los van vechten en doodgaan? – John S. Dunne

Als ik in mijn psychosynthese praktijk naar iemands beeld van de toekomst vraag, dan hoor ik voornemens, plannen en dromen. Meestal klinkt er een onderliggend weten door. Namelijk dat het verre van zeker is of de toekomst ook zo zal uitpakken. Bewust of onbewust leven we steeds met het onbekende, het ongewisse, maar wel met de zekerheid dat dit eindig is. Zowel het onbekende als de eindigheid zijn twee aspecten van het leven die tegelijk angstig en fascinerend zijn, afstotend en aantrekkend. Ze weerhouden ons of stimuleren ons juist. Altijd liggen ze op de loer. Ze vallen ons bestaan binnen en stellen ons leven, onze relaties, onze hoop en onze ontwikkeling op de proef. Ieder mens probeert hier een verhouding mee te vinden.

De Amerikaanse theoloog en mysticus John S. Dunne schreef hierover in de jaren ’70 van de vorige eeuw, een indrukwekkend en tijdloos boek. De auteur maakt zijn filosofische en spirituele overpeinzingen aanschouwelijk door op virtuoze wijze, eeuwenoude mythen en recentere literatuur te gebruiken op een ontdekkingsreis naar leven en dood. Zoals de avonturen van Gilgamesh, Odysseus en Dante, de eenbenige kapitein Ahab uit Melville’s Moby Dick en de gebroeders Karamazov uit de gelijknamige roman van Dostojevski. Hij verweeft deze verhalen tot het tijdloze verhaal van één mens, waardoor menselijke dilemma’s herkenbaar actueel worden.

Als de mens een spiritueel leven leidt, gaat hij op weg naar het onbekende – John S. Dunne

Dunne bevraagt al die historische figuren over leven en dood. Aan ieder vraagt hij of er nog iets blijft bestaan. Om tot de conclusie te komen dat – als er al iets blijft bestaan – dit het spirituele leven is. En dan begint het pas echt! Zowel in het boek, als in het echte leven. Want als de mens een spiritueel leven leidt, gaat hij op weg naar het onbekende.

De auteur neemt ons mee door de verschillende levensfasen. Hoe het onbekende het leven binnentreedt en hoe we ons ertoe verhouden. We bekijken dit door de ogen van anderen zoals Rousseau, Goethe en Wordsworth, via hun autobiografieën. En we kijken door de ogen van het kind, de jongere, de volwassene en de oudere in onszelf. Dunne betrekt daarbij de verandering van onze visie op de tijd. Eerst verliezen we de tijdloosheid van het kind. Dan de onuitputtelijke tijd van de jeugd, en we eindigen met het sterfelijke bestaan van de mens.

Elke ontmoeting met het onbekende is een moment, waarop de mens zijn verhouding ermee vormgeeft en in lijn daarmee handelt. De auteur onderscheidt in het boek drie typische ontmoetingen met het onbekende. De eerste vindt plaats wanneer een mens met één van de crises in zijn leven wordt geconfronteerd. Deze ontmoeting wordt gekenmerkt door verdeeldheid. De tweede is wanneer hij zich terugtrekt in afzondering om grip te krijgen op het onbekende. Hier heerst eenzaamheid. De derde is wanneer hij terugkeert uit de afzondering om het onbekende onder de mensen te ontmoeten. Dan wordt een al-een-zijn bereikt. In elk van deze ontmoetingen onderzoekt de auteur wat er met de mens gebeurt en wat er met het onbekende gebeurt.

Tijd en Mythe is zoals een meditatie hoort te zijn, tegelijkertijd eenvoudig en diepzinnig.

Tijd en Mythe vertelt het verhaal van de confrontatie van de mens met het onbekende en onvermijdbare. Dunne dringt diep door tot de dilemma’s van het menselijk bestaan. Hij biedt er geen oplossingen voor. In zijn boek met de ondertitel ‘meditatie over verhalen vertellen als een verkenning van leven en dood‘, plaatst hij ons levensverhaal in het verhaal van onze wereld. Dat is op zijn minst troostrijk, en zeker ook leerzaam, perspectiefvol en inspirerend.

Tijd en Mythe is een rijk en relevant boek voor ieder die een omgang zoekt met dilemma’s van leven en dood en zich daarin wil verdiepen.

Als je daarbij gezelschap kunt gebruiken, neem dan gerust contact met me op. Als psychosynthese coach ben ik er juist speciaal voor om je bij te staan in existentiële situaties.
De levensreis zoals in dit boek beschreven, wordt onderwezen in de cursus De terugkeer die gegeven wordt tijdens de Psychosynthese zomerschool van 4 t/m 8 juli 2024.